Brokerske kuće

Brokersko-dilerska društva popularnije nazvana brokerske buće su pravna lica osnovana po posebnom zakonu za poslove posredovanja u trgovini hartijama od vrednosti na organizovanom tržištu – berzi. Brokerske kuće kao berzanski posrednici, u zavisnosti od načina organizacije, najčešće nastupaju kao brokeri – posrednici koji u trgovanju hartijama od vrednosti nastupaju u svoje ime, a za račun svojih klijenata (komisionari) ili u ime i za račun svojih klijenata (zastupnici). Za svoje usluge brokeri naplaćuju proviziju koja se, po pravilu, naplaćuje po izvršenju transakcije, dok dileri – trgovci hartijama od vrednosti koji istupaju u svoje ime i za svoj račun (principal), zaradu ostvaruju razlikom u ceni hartije od vrednosti (kupovna cena/prodajna cena) tako da snose eventualni rizik gubitka. Diler može istupati i kao komisionar i kao zastupnik.

Brokerske kuće zapošljavaju „brokere“ i „dilere“, odnosno, pojmovi koji se inače žargonski koriste „broker“ i „diler“ predstavljaju pravna, ali i fizička lica, koja neposredno obavljaju poslove  trgovanja hartijama od vrednosti uz posebnu licencu i dozvolu. Osim toga, sve brokerske kuće su u obavezi da poseduju licence za obavljanje brokerskih i dilerskih poslova, kao i dozvole za osnivanje i rad na tržištu kapitala – berzi. Izdavanje dozvola i licenci je u nadležnosti nezavisnog samoregulativnog tela, postavljenog od države (kod nas Skupštine Republike Srbije) sa ovlašćenjem za nadzor nad finansijskim tržištem – Komisija za hartije od vrednosti. U tom svojstvu, Komisija za hartije od vrednosti daje dozvole za emitovanje hartija od vrednosti, daje dozvolu za osnivanje i obavlja kontrolu učesnika na finansijskom tržištu: berza, brokersko-dilerska društva (brokerske kuće), društva za upravljanje investicionim fondovima, centralni registar. Takođe, daje licence za obavljanje brokerskih i dilerskih poslova, investicionih savetnika, portfolio menadžera i sl. Komisija za hartije od vrednosti obezbeđuje javnost svih aktivnosti na tržištu hartija od vrednosti i štiti učesnike od moguće zloupotrebe i nekorektnog poslovanja.

Prema do sada izloženom, razrešene su sve nedoumice u vezi sa pitanjem – ko su brokeri? Broker je lice koje je položilo stručni ispit pred Komisijom za hartije od vrednosti i steklo licencu za obavljanje brokersko-dilerskih poslova. Da bi lice koje poseduje licencu moglo da radi kao broker, treba da je zaposleno unutar neke brokerske kuće. Broker pruža klijentu osnovne opšte poznate informacije (npr. opšta slika tržišta, obračunska cena akcije, poslednja postignuta cena u trgovanju na Berzi, obim ponude i tražnje na Berzi za nekom akcijom i sl.), ali ne i da sugeriše konačnu investicionu odluku i osnovne elemente naloga za trgovanje. Hatrija koju klijent želi da kupi, kao i cena po kojoj je spreman da obavi trgovinu, treba da bude slobodna volja klijenta, zasnovana na informacijama koje dobija iz raznih izvora (izveštaji, dokumenta, analize, informacije od brokera itd.).

Brokeri koji rade u okviru bilo koje brokerske kuće, zastupaju interese klijenata, u svemu na način koji je klijent striktno definisao u nalogu za trgovanje, odnosno, po instrukcijama klijenta. Klijent nalog ispostavlja brokeru u pisanoj formi, a od brokera dobija potvrdu da je primio nalog, sa datumom i vremenom prijema. Nalozi klijenata se unose u knjigu naloga člana Berze, a zatim, u vreme berzanske trgovine, unose se u Berzin elektronski sistem za trgovanje. Na taj način se, istovremeno i transparentno, ispunjava i obezbeđivanje javnosti svih aktivnosti na tržištu hartija od vrednosti, što je ujedno i osnovna obaveza svake brokerske kuće.

Cene Valuta